[Źródło obrazu nagłówka: Lasvu – stock.adobe.com]
Niech stanie się światłość – ciekawe fakty o luksach
Aby zaaranżować optymalne oświetlenie pomieszczenia, warto zapoznać się z jednostką miary, jaką jest luks: Wskazuje ona natężenie oświetlenia źródła światła padającego na określoną powierzchnię.
1. Definicja luksa i obliczanie wartości
Luks (lx) to jednostka SI, czyli jednostka miary w Międzynarodowym Układzie Jednostek Miar. SI to skrót od Système international d'unités. Wartość luksów pozwala określić, jak mocno powierzchnia lub otoczenie jest oświetlone przez źródło światła.
Zważywszy na fakt, że idealne natężenie oświetlenia różni się w zależności od pomieszczenia i aktywności**, obliczanie wartości luksów pomaga zapewnić idealne warunki oświetleniowe i przyjemną atmosferę w każdym pomieszczeniu.
Luks to jednostka fizyczna używana do opisania natężenia oświetlenia źródła światła padającego na określoną powierzchnię: 1 luks odpowiada oświetleniu wytwarzanemu przez strumień świetlny 1 lumena (lm), gdy równomiernie oświetla on powierzchnię 1 metra kwadratowego. Zależność tę wyraża wzór: 1 lx = 1 lm/m².
Przykład obliczania wartości luksów
Lampa o strumieniu świetlnym 1000 lumenów ma natężenie oświetlenia 100 luksów, jeśli oświetla powierzchnię 10 metrów kwadratowych. Jeśli natomiast oświetlany jest tylko 1 metr kwadratowy, wartość ta wzrasta do 1000 luksów.
W celu uzyskania dokładnej wartości luksów, należy również wziąć pod uwagę kąt wiązki źródła światła i jego odległość od danego obszaru.
2. Różnica między luksami, lumenami, kandelami i watami
Chociaż wszystkie cztery terminy odnoszą się do różnych jednostek fizycznych, są ze sobą ściśle powiązane. Luks, lumen i kandela są wartościami odniesienia dla postrzegania jasności, podczas gdy wat wskazuje moc:
- Lumen (lm): Lumen jest jednostką strumienia świetlnego i pokazuje całkowitą ilość światła emitowanego przez lampę.
- Luks: Luksy opisują zaś, ile tego strumienia świetlnego jest równomiernie rozprowadzane na określonym obszarze (lumeny na metr kwadratowy). Skutkuje to odpowiednim natężeniem oświetlenia.
- Kandela: Kandela to natężenie światła, tj. strumień świetlny emitowany przez źródło światła w trójwymiarowym kącie pomieszczenia. Im wyższa wartość, tym bardziej skoncentrowana jasność w tym obszarze.
- Wat: Jednostka miary wat wskazuje tylko moc elektryczną, a tym samym zużycie energii przez lampę. W szczególności w przypadku energooszczędnych diod LED, niska moc nie mówi nic o ich jasności.
Ważne: Natężenie oświetlenia zmienia się w zależności od tego, jak duży jest oświetlany obszar i jak daleko od niego znajduje się źródło światła. Z tego powodu natężenie oświetlenia nie jest określone w opisie produktu źródła światła i lampy.
3. Optymalne natężenie oświetlenia w różnych pomieszczeniach
Wysoka wartość luksów oznacza, że pomieszczenie jest mocno oświetlone. Nie zawsze jest to jednak pożądane, ponieważ optymalna jasność wymagana i postrzegana zależy w dużej mierze od danego pomieszczenia lub aktywności użytkownika. Dlatego, na przykład w sypialni zalecane jest mniej intensywne światło niż w łazience.
Poniżej znajduje się przegląd różnych pomieszczeń wraz z ich wartościami orientacyjnymi dla idealnego natężenia oświetlenia:
| pomieszczenie/powierzchnia | wartość orientacyjna natężenia oświetlenia w luksach |
|---|---|
| Przedpokój i klatka schodowa | 100–300 lx |
| Kuchnia | 300–750 lx |
| Gabinet i biuro | 500–800 lx |
| Pokój dzienny | 200–500 lx |
| Sypialnia | 150–300 lx |
| Łazienka | 500–800 lx |
Wskazówka: Ilość światła lub jasność, która jest postrzegana jako przyjemna, również różni się w zależności od osoby. Dlatego powyższe wartości należy traktować jedynie jako orientacyjne.
Luksomierz do określenia natężenia oświetlenia
Aby zmierzyć natężenie oświetlenia emitowane przez posiadane przez Ciebie lampy, możesz użyć luksomierza. Na tej podstawie możesz określić, czy należy wybrać inną wartość strumienia świetlnego przy zakupie nowych źródeł światła lub lamp. Wynika to z faktu, że poziom strumienia świetlnego jest punktem wyjścia dla wartości luksów, która różni się w zależności od odległości i wielkości oświetlanego obszaru. Na przykład lampa sufitowa wymaga więcej lumenów niż lampa stołowa, aby optymalnie oświetlić miejsce pracy.
Dostępne są również aplikacje, które dokonują takich pomiarów. Jednak ich wyniki nie są tak dokładne, jak określenie natężenia oświetlenia za pomocą luksomierza.
- Świeca (z odległości około 1 metra): 1 lx
- Oświetlenie uliczne: 10 lx
- Lampa światła dziennego: 2 500 lx do 10 000 lx
- Ponury zimowy dzień: 3 000 lx
- Letni dzień w cieniu: 10 000 lx
- Słoneczny letni dzień: 100 000 lx
4. Często zadawane pytania
Dlaczego lumeny są również ważne dla wartości luksów?
Lumen wskazuje całkowitą ilość światła wytwarzanego przez źródło światła. Wartość ta stanowi punkt wyjścia dla natężenia oświetlenia w luksach, które oblicza się w następujący sposób: 1 luks odpowiada oświetleniu wytwarzanemu przez strumień świetlny 1 lumena (lm) równomiernie oświetlający powierzchnię 1 metra kwadratowego. Dlatego obie wartości są ważne przy wyborze optymalnego oświetlenia dla różnych pomieszczeń i czynności.
Jak odległość wpływa na natężenie oświetlenia?
Im dalej źródło światła znajduje się od oświetlanej powierzchni, tym niższe natężenie oświetlenia w luksach.
Jak oblicza się luksy?
Fizyczna jednostka miary luks jest mierzona za pomocą luksomierza. Służy on do określania natężenia oświetlenia źródła światła, na przykład w celu zapewnienia wystarczającej jasności w miejscach pracy. Istnieją także aplikacje na smartfony, za pomocą których można przeprowadzić takie pomiary. Ich pomiary nie są jednak zbyt wiarygodne.
Czy można zwiększyć wartość luksów bez zmiany źródła światła?
Natężenie oświetlenia można zwiększyć za pomocą reflektorów, jaśniejszych kolorów ścian lub dodatkowych źródeł światła.