
Świetlówki: idealne oświetlenie do biura, warsztatu i domu
Równomierne światło w każdym pomieszczeniu – dowiedz się, jakie rodzaje świetlówek są dostępne, czym się od siebie różnią i który model sprawdzi się najlepiej w Twoim przypadku.
1. Świetlówki: zastosowanie i zasada działania
Świetlówki idealnie nadają się do ciągłej pracy, ponieważ właśnie wtedy ich energooszczędność jest najlepiej widoczna. Pamiętaj, że częste włączanie i wyłączanie skraca ich żywotność.
Zastosowanie
Świetlówki stosuje się wszędzie tam, gdzie potrzebujesz stałego oświetlenia przez długi czas. Znajdziesz je w biurach i magazynach, ale także w szpitalach oraz innych budynkach użyteczności publicznej. Najpopularniejsze są świetlówki w kształcie prostych rur, natomiast modele pierścieniowe spotyka się rzadziej.
W domach świetlówki spotkasz coraz częściej w formie świetlówek kompaktowych (energooszczędnych), zwłaszcza od czasu wycofania tradycyjnych żarówek. Są to kompaktowe świetlówki, które stanowią rozwinięcie klasycznej technologii w zminiaturyzowanej obudowie. Dzięki wielokrotnemu zagięciu szklanej rurki mają niewielkie wymiary i również zużywają bardzo mało energii.
Zasada działania
Świetlówki działają na innej zasadzie niż żarówki: ładunek elektryczny nie przepływa przez żarnik, lecz przez gaz – najczęściej mieszaninę argonu i rtęci. Do uruchomienia świetlówki potrzebny jest tzw. statecznik, który może być zamontowany w samej lampie lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie.
Gdy włączasz światło, statecznik wytwarza odpowiednie napięcie i inicjuje zapłon źródła światła. Kiedy prąd przepływa przez obie elektrody świetlówki, uwalniają one elektrony. Te zderzają się z atomami rtęci, która odparowuje pod wpływem ciepła, i wytwarzają niewidoczne dla ludzkiego oka światło ultrafioletowe. Dopiero dzięki specjalnej powłoce wewnątrz rurki światło staje się widzialne.
2. Różne warianty
Oprócz kształtu istotne są także średnica i odpowiadający jej typ trzonka. Najpopularniejsze typy to T5 i T8, gdzie T oznacza angielskie słowo „tube” (rurka), a liczba po nim określa średnicę w ósmych częściach cala. Warianty, takie jak świetlówki pierścieniowe, oznacza się kombinacją liter i cyfr. Trzonek zależy od typu lampy i również jest opisywany kodem alfanumerycznym, który zawsze zawiera literę G. W ten sposób powstają np. następujące kombinacje: T5 – G5, T8 – G13, T-R5 – 2GX13.
Zwróć też uwagę na odpowiednią barwę światła. Określa się ją jako temperaturę barwową w kelwinach: Wartość do 3300 kelwinów (ciepła biel) tworzy przytulną atmosferę, natomiast do biura i gabinetu wybierz świetlówki o temperaturze od 3300 do 5300 kelwinów (neutralna biel). Pomieszczenia gospodarcze i magazyny oświetla się zwykle świetlówkami o temperaturze od 5300 kelwinów wzwyż (biel dzienna), które mają wysoki udział światła niebieskiego.
Porada: Niezależnie od barwy światła niektóre modele możesz ściemniać, dzięki czemu świetnie sprawdzają się w elastycznym oświetleniu domowym.
3. Klasy efektywności energetycznej świetlówek
Oprócz kształtu, trzonka i barwy światła przed zakupem sprawdź klasę efektywności energetycznej świetlówki – od razu zobaczysz, jak ekonomicznie dane źródło światła pracuje w trybie ciągłym. Skala obejmuje klasy od A (najwyższa efektywność) do G (najniższa efektywność) i znajdziesz ją na opakowaniu oraz w sklepie internetowym w formie etykiety energetycznej.
Klasyczne świetlówki ze względu na swoją konstrukcję osiągają zwykle średnie lub niższe klasy, podczas gdy świetlówki LED – zaprojektowane jako ich zamienniki – z reguły wypadają znacznie lepiej. W pomieszczeniach, gdzie światło pali się przez wiele godzin, np. w biurach czy magazynach, wyższa klasa efektywności energetycznej bardzo szybko przełoży się na niższe rachunki za prąd.
| Klasa | Efektywność | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| A, B | Bardzo wysoka | Świetlówki LED jako zamienniki klasycznych świetlówek |
| C, D | Wysoka, średnia | Nowoczesne świetlówki T5 |
| E, F | Średnia, niska | Starsze świetlówki T8 |
| G | Niska | Przestarzałe lub mało wydajne modele |
Przy zakupie porównaj nie tylko klasę efektywności energetycznej, ale także strumień świetlny w lumenach – dzięki temu obiektywnie ocenisz różne źródła światła.
4. Bezpieczeństwo świetlówek
Choć świetlówki zawierają niewielką ilość rtęci, ich użytkowanie jest bezpieczne. Ryzyko pojawia się jedynie wtedy, gdy źródło światła ulegnie uszkodzeniu i rtęć wydostanie się na zewnątrz. Aby temu zapobiec, większość świetlówek jest trwale zamknięta w obudowie z tworzywa sztucznego. Warianty takie jak świetlówki kompaktowe (energooszczędne) często mają dodatkową osłonę antyodpryskową, która chroni szklaną rurkę przed pęknięciem.
Jeśli świetlówka mimo wszystko ulegnie uszkodzeniu, natychmiast otwórz okna i opuść pomieszczenie na ok. 15 minut. Po tym czasie zbierz resztki lampy i szczelnie zamknij je w wytrzymałym worku na śmieci. Pamiętaj, by chronić ręce – najlepiej załóż gumowe rękawiczki. Zutylizuj świetlówkę jak najszybciej i zgodnie z przepisami, np. w gminnym punkcie selektywnej zbiórki odpadów.
Poradniki na temat lamp – przeczytaj też te artykuły
- Lumen: jednostka strumienia świetlnego
- Luks: definicja, wyjaśnienie, obliczanie
- Wszystkie klasy ochrony IP
- Przeliczanie lumenów na waty: tabela i wzór
- Jak prawidłowo utylizować żarówki i źródła światła
- Wat: definicja i obliczanie
- Ciepła biel, zimna biel czy neutralna biel?
- Czym jest światło?
- Oprawki lamp: modele i przegląd
- Jak prawidłowo utylizować świetlówki
5. Często zadawane pytania
Czy rtęć w świetlówkach jest niebezpieczna?
Choć wszystkie świetlówki zawierają rtęć, ich prawidłowe użytkowanie jest całkowicie bezpieczne. Rtęć może wydostać się na zewnątrz i przedostać do powietrza jedynie w przypadku pęknięcia rurki. Ryzyko jest jednak bardzo niskie. Duże świetlówki stosowane w biurach i magazynach z reguły otoczone są obudową, która zapewnia dodatkową ochronę. Świetlówki energooszczędne często mają plastikową osłonę pełniącą funkcję zabezpieczenia przed odłamkami.
Co zrobić, gdy świetlówka pęknie?
Prawdopodobieństwo takiej sytuacji jest bardzo małe, ale gdyby się zdarzyła, postępuj następująco: Natychmiast otwórz wszystkie okna i opuść pomieszczenie na 15 minut. Potem ostrożnie zbierz resztki lampy. Załóż wytrzymałe gumowe rękawiczki i pomagaj sobie np. kawałkiem twardego kartonu. Włóż rozbitą świetlówkę do mocnej, szczelnie zamykanej plastikowej torby i jak najszybciej oddaj ją w punkcie selektywnej zbiórki odpadów.
Co oznacza oznaczenie T5?
Świetlówki mają znormalizowaną średnicę podawaną po literze T (= „tube”) w ósmych częściach cala. Kupując świetlówkę z oznaczeniem T5, otrzymasz rurkę o średnicy pięciu ósmych cala (5/8 cala), czyli 16 mm. Dzięki standaryzacji nie musisz samodzielnie mierzyć źródła światła ani oprawy. Kieruj się oznaczeniem trzonka – świetlówki typu T5 i T4 wymagają trzonka G5, natomiast T8, T10 i T12 pasują do trzonka G13.





































